Çalışan Temsilcisi Nedir, Kaç Kişi Seçilir, Hakları Nelerdir?
Çalışan temsilcisi, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği (İSG) konusunda çalışanların sesini işverene ileten kişidir. Bu yazıda 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun ilgili maddelerine göre çalışan temsilcisinin kimler arasından, kaç kişi görevlendirileceğini, yetkilerini ve işverenin sorumluluklarını özetledik.
Çalışan temsilcisi nedir?
Kanun’un 20. maddesine göre işveren, işyerinin değişik bölümlerindeki riskleri ve çalışan sayılarını göz önünde bulundurarak dengeli bir dağılıma özen göstermek kaydıyla, çalışanlar arasında yapılacak seçimle, seçimle belirlenemezse atama yoluyla çalışan temsilcisini görevlendirir. Yani çalışan temsilcisi dışarıdan değil, işyerinin çalışanları arasından gelir.
Kaç çalışan temsilcisi görevlendirilir?
| Çalışan sayısı | Çalışan temsilcisi sayısı |
|---|---|
| 2 – 50 | 1 |
| 51 – 100 | 2 |
| 101 – 500 | 3 |
| 501 – 1.000 | 4 |
| 1.001 – 2.000 | 5 |
| 2.001 ve üzeri | 6 |
Kanun, temsilci görevlendirmeyi iki ve daha fazla çalışanı olan işyerleri için düzenler. Birden fazla çalışan temsilcisi varsa baş temsilci, çalışan temsilcileri arasında yapılacak seçimle belirlenir.
İşyerinde yetkili sendika varsa, işyeri sendika temsilcileri çalışan temsilcisi olarak da görev yapar.
Çalışan temsilcisinin hakları ve yetkileri
- Öneride bulunma ve tedbir isteme: Tehlike kaynağının yok edilmesi veya riskin azaltılması için işverene öneride bulunabilir ve gerekli tedbirlerin alınmasını isteyebilir.
- Bilgiye erişim: İşveren; risk değerlendirmesi, koruyucu ve önleyici tedbirler, ölçüm, analiz, teknik kontrol, kayıtlar, raporlar ve teftişten elde edilen bilgilere çalışan temsilcilerinin ulaşmasını sağlar.
- Bilgilendirilme: İşveren, çalışanlarla birlikte çalışan temsilcilerini de işyerinde karşılaşılabilecek sağlık ve güvenlik riskleri, koruyucu ve önleyici tedbirler ile yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirir.
- Görüşünün alınması: Aşağıdaki konularda işveren, çalışan temsilcilerinin önceden görüşünü almak zorundadır (m.18):
- İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer personelin görevlendirilmesi ya da işyeri dışından hizmet alınması; ayrıca ilk yardım, yangınla mücadele ve tahliye işleri için kişilerin görevlendirilmesi
- Risk değerlendirmesi yapılarak alınacak koruyucu ve önleyici tedbirlerin ve koruyucu donanımın belirlenmesi
- Sağlık ve güvenlik risklerinin önlenmesi ve koruyucu hizmetlerin yürütülmesi
- Çalışanların bilgilendirilmesi
- Çalışanlara verilecek eğitimin planlanması
- Koruma: Çalışan temsilcilerinin hakları görevlerini yürütmeleri nedeniyle kısıtlanamaz. Ayrıca işyerinde alınan önlemlerin yetersiz olduğu durumlarda veya teftiş sırasında yetkili makama başvurmaları nedeniyle de hakları kısıtlanamaz.
İşverenin sorumlulukları
- Çalışan temsilcisini yukarıdaki sayılara göre görevlendirmek.
- Görevlerini yerine getirebilmeleri için gerekli imkânları sağlamak (m.20).
- Çalışan temsilcilerinin özel olarak eğitilmesini sağlamak (m.17). Eğitimin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz, eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılır ve haftalık çalışma süresini aşarsa fazla çalışma olarak değerlendirilir.
- Yukarıdaki konularda temsilcinin önceden görüşünü almak (görüşmeleri yazılı kayıt altına almanız önerilir).
Seçim nasıl yapılır?
Kanun, seçimin ayrıntılı bir usulünü belirtmez; çalışanlar arasında seçim, belirlenemezse atama yapılacağını söyler. Uygulamada şu adımlar işleri kolaylaştırır:
- İşyerinin bölümlerini ve vardiyalarını gözden geçirin; temsilcilerin farklı bölümlerden gelmesine özen gösterin (Kanun dengeli dağılımı ister).
- Adayları duyurun, çalışanların oy kullanmasını sağlayın.
- Seçim sonucunu ve görevlendirmeyi yazılı bir tutanakla kayıt altına alın.
- Birden fazla temsilci varsa baş temsilciyi temsilciler arasında seçin.
- Seçilen kişilere eğitim planlayın ve ekip listesini çalışanlara duyurun.
Çalışan temsilcisi ile İSG kurulu aynı şey değil
İSG kurulu, elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde oluşturulur (m.22). Çalışan temsilcisi ise iki ve daha fazla çalışanı olan her işyerinde görevlendirilir. Küçük işyerinde kurul gerekmese bile çalışan temsilcisi gerekir. Kurul hakkında ayrıntılar için İSG kurulu kimler için zorunlu? yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- İki veya daha fazla çalışanı olduğu hâlde temsilci görevlendirmemek
- Çalışan sayısı artınca temsilci sayısını güncellememek (51 ve 101 çalışan eşikleri)
- Risk değerlendirmesi, eğitim planı veya İSG hizmeti seçiminde temsilcinin görüşünü almamak
- Temsilciyi eğitmemek veya eğitim süresini çalışma süresinden saymamak
- Seçimi tutanağa bağlamamak
Not: Mevzuat değişebilir; uygulamadan önce güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nden kontrol edin. Çalışan temsilcisi eğitimin süresi ve içeriği ayrıca eğitim yönetmeliğinde düzenlenir; güncel hükümleri bu yönetmelikten teyit edin.
İlgili sayfalar
Çalışan temsilcisi seçimi, eğitim planı veya İSG yükümlülüklerinizin kontrolü için bize yazın: 0537 323 53 31 veya WhatsApp. İsterseniz ücretsiz durum kontrolü talep edebilirsiniz.