Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? Adım Adım Rehber

Risk değerlendirmesi, iş sağlığı ve güvenliğinin temelidir; eğitim, acil durum planı ve sağlık gözetimi gibi diğer yükümlülükler onun üzerine kurulur. Bu yazıda İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği’ne göre sürecin nasıl işlediğini adım adım özetledik.

Risk değerlendirmesi nedir?

İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bunlardan kaynaklanan risklerin analiz edilip derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması için yapılan çalışmaların tümüdür. Değerlendirmeyi yapmak veya yaptırmak işverenin yükümlülüğüdür; risk değerlendirmesinin yapılmış olması, işverenin iş sağlığı ve güvenliğini sağlama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Değerlendirmeyi kim yapar?

Risk değerlendirmesi, işverenin oluşturduğu bir ekip tarafından yapılır. Ekipte şunlar bulunur:

• İşveren veya işveren vekili
• İşyerinde görev yapan iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleri
• Çalışan temsilcileri
• Destek elemanları
• Tüm birimleri temsil edecek şekilde seçilmiş, işi ve tehlike kaynaklarını bilen çalışanlar

İhtiyaç halinde işyeri dışından kişi ve kuruluşlardan destek alınabilir. Çalışanların görüşleri sürecin her aşamasında alınır.

Adım adım risk değerlendirmesi

1. Tehlikeleri tanımlayın

İşyeri bina ve eklentileri, yürütülen işler, iş ekipmanları, kullanılan maddeler, atıklar, iş kazası ve meslek hastalığı kayıtları, ramak kala olaylar, ölçüm sonuçları, acil durum planları ve daha önceki risk değerlendirmeleri gibi bilgiler toplanır. Fiziksel, kimyasal, biyolojik, psikososyal ve ergonomik tehlike kaynakları ayrı ayrı düşünülür. Daha önce ölçülmemiş etkenler için gerekli ölçüm ve incelemeler yapılır.

2. Riskleri belirleyin ve analiz edin

Her tehlike için riskin hangi sıklıkta oluşabileceği, kimlerin ve nelerin, hangi şiddette zarar görebileceği belirlenir; mevcut önlemlerin etkisi de hesaba katılır. Analizde işletmenin özelliklerine uygun bir yöntem (matris, Fine-Kinney gibi) seçilir. Riskler, en yüksekten başlayarak önem sırasına dizilir.

3. Kontrol tedbirlerine karar verin

Yönetmeliğe göre önce tehlike kaynağı ortadan kaldırılır; bu mümkün değilse tehlikeli olan, daha az tehlikeli olanla değiştirilir, sonra riskle kaynağında mücadele edilir. Toplu korunma önlemleri, kişisel korunma önlemlerinden önce gelir. Alınan önlemlerin yeni risk doğurmamasına dikkat edilir.

4. Planlayın, uygulayın, izleyin

Tedbirler için hangi işin kim tarafından, ne zaman başlayıp biteceğini gösteren bir eylem planı hazırlanır. Uygulama düzenli izlenir, aksayan yönler düzeltilir. Tedbirler uygulandıktan sonra risk seviyesi yeniden belirlenir; hâlâ kabul edilebilir seviyenin üzerindeyse adımlar tekrarlanır.

5. Dokümante edin

Belgede şunlar yer alır: işyeri ve işveren bilgileri, ekip üyeleri ve belge bilgileri, değerlendirmenin yapıldığı ve geçerlilik tarihi, tehlikeler ve riskler, kullanılan yöntem, analiz sonuçları ve öncelik sırası, düzeltici önleyici tedbirler ve sonrasındaki risk seviyesi. Sayfalar numaralandırılır, her sayfa paraflanır, son sayfa imzalanır ve belge işyerinde saklanır; elektronik ortamda da arşivlenebilir.

Ne zaman yenilenir?

Tehlike sınıfı	En geç yenileme
Çok tehlikeli	2 yılda bir
Tehlikeli	4 yılda bir
Az tehlikeli	6 yılda bir

Süre dolmasa da şu durumlarda değerlendirme tamamen ya da kısmen yenilenir:

• İşyerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması
• Teknoloji, kullanılan madde veya ekipmanın değişmesi
• Üretim yönteminin değişmesi
• İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay yaşanması
• Çalışma ortamı sınır değerlerine ilişkin mevzuat değişikliği
• Ölçüm ve sağlık gözetimi sonuçlarına göre gerekli görülmesi
• İşyeri dışından gelen yeni bir tehlikenin ortaya çıkması

Alt işveren ve ortak çalışma alanları

Alt işveren, yürüttüğü işler için kendi risk değerlendirmesini yapar ve bir nüshasını asıl işverene verir; asıl işveren bunları kendi çalışmasıyla bütünleştirir ve takip eder. Aynı alanı birden fazla işveren paylaşıyorsa her biri kendi işi için, diğerlerinin işlerini de gözeterek ayrı değerlendirme yapar ve koordinasyon içinde çalışır.

Sık yapılan hatalar

• Başka işyerinden alınmış hazır belgeyi olduğu gibi kullanmak
• Çalışanların görüşünü almadan masa başında hazırlamak
• Önlemleri sorumlu ve tarih belirtmeden yazmak
• İş kazasından sonra değerlendirmeyi güncellememek
• Yenileme süresini kaçırmak

Not: Mevzuat değişebilir; uygulamadan önce güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nden kontrol edin.

İşyeriniz için risk değerlendirmesi hazırlatmak ya da mevcut belgenizi kontrol ettirmek için bize yazın: 0537 323 53 31 veya WhatsApp. İsterseniz ücretsiz durum kontrolü talep edebilirsiniz.